JK: Nazywam się Jerzy Kucharski. Urodziłem się w Warszawie 6-go lutego 1929 roku. Uczęszczałem do szkoły powszechnej w Warszawie do 1939 roku.
W 1939 roku, kiedy wybuchła wojna, była przerwa w nauce, później następnie rozpoczęła się jeszcze w tym roku 1939.
No i dokończyłem swoją swoją naukę w szkole podstawowej, tak zwanej powszechnej.
Następnie rozpocząłem naukę w szkole zawodowej, w Mechanicznej Szkole Zawodowej, uczyłem się zawodu mechanika.
No, yhh.. do 1944 roku, to jest do 01-go sierpnia uczęszczałem do szkoły w Warszawie i 1-go sierpnia wybuchło Powstanie Warszawskie.
No i brałem udział w Powstaniu Warszawskim od 1-go sierpnia do 2-go września 1944 roku.
No.. jeśli mam opisać moją dzałalność powstańczą, to byłem jednym z najmłodszych żołnierzy,
którzy zdobywali i bronili gmachu Reduty Starego Miasta Warszawskiego, gmachu pol.. Państwowej Wytwórni Paierów Wartościowych.
Był to olbrzymi kompleks zamykający wejście do dzielnicy Warszawy a jednocześnie do wejścia w głąb miasta.
Gmach jest położony nad Wisłą tuż przy moście kolejowym. Hmh.
Była to dla nas uciążliwa sprawa, ponieważ pociąg pancerny wjeżdżał na most i ostrzeliwał bezpośrednio bezpośrednio Wytwórnię Papierów Wartościowych.
Walki trwały o utrzymanie tej i dzielnicy i tej reduty do 2-go września 1944 roku.
Po kapitulacji Starego Miasta, czyli tej dzielnicy walczącej, integralnie związanej z Warszawą,
ponieważ jeszcze nie była podpisana konwek.. konwencja genewska z takimi rebeliantami można powiedzieć jak Powstanie Warszawskie,
gdyż dopiero generał Bór-Komorowski podpisał po po kapitulacji rozejm z armią niemiecką. I powstańcy zostali uznani za jeńców wojennych.
I wszyscy byli kierowani do obozów jenieckich. Natomaist do tego czasu traktowano nas jako no nie armię, a buntowników.
I takich ludzi po prostu tracono, rozstrzeliwano. Wobec tego musieliśmy odrzucić wszystkie dystynkcje i wszystkie oznaki,
pokazujące nas, że jesteśmy powstańcami. I jako cywile zostaliśmy skierowani do przejściowego obozu poza Warszawą, czyli do pruszkowskiego takiego obozu.
I stamtąd kierowano mieszkańców Warszawy do różnych miejsc odosobneinia. A więc częściowo wysyłano do obozów koncentracyjnych
a częściowo rozwożono po Polsce w różnych miastach. Jak również częściowo wywożono na przymusowe roboty do do Rzeszy.
IV: Ja mam takie pytanie, co było konkretnie powodem aresztowania Pana? Jaką miał Pan funkcję w czasie Powstania? Czy był Pan powstańcem, czy kim?
JK: No byłem powstańcem czynnym i walczyłem z bronią w ręku, w zgrupowaniu "Leśnik" tak zwanym..to takie..
Powstańcy mieli swoje zgrupowania o różnych nazwach. Ponieważ to nie była normalna armia, tylko była armia konspiracyjna.
Wobec tego byliśmy zgrupowani w różnych oddziałach takich. No a nie miałem żadnej rangi, ponieważ byłem 15-letnim powstańcem
i walczyłem tak jaj wielu innych powstańców, zreszą i też młodych, przeważnie młodych ludzi.
IV: Jak wyglądało Pana aresztowanie?
JK: To aresztowanie polegało na tym, że wywieziono nas do tego obozu przejściowego i później wybierano tych,
co według Niemców uważano, że można ich wykorzystać jako siłę roboczą. No wybierano i ładowano do wagonów towarowych i wywożono.
Kiedy nas wieźli przez tereny jeszcze polskie i jak dojechaliśmy do stacji kolejowej Oświęcim, no to.. i pociąg ruszył, to myśleliśmy,
że... ponieważ nazwa Oświęcim znana była w Polsce jako jeden z obozów zagłady, to myśleliśmy, że jedziemy dalej.
A okazało się, że pociąg tylko ruszył po to, żeby zjechać na bocznicę. I prowadzono pociąg do na bocznicę Auschwitz-Birkenau.
IV: Czy były jakieś kryteria aresztowania, czy..?
JK: Nie.
IV: Po co aresztowany?
JK: Nie, po powstaniu nie było specjalnych kryteriów. A ponieważ tak: powstańcy, którzy walczyli jeszcze do momentu,
kiedy uznano ich za żołnierzy armii i uznano ich za jeńców wojennych, no to szans powstańcy nie mieli żadnych tego typu.
Także Niem.. nawet gdyby nas zatrzymano w uzbrojeniu i w oznakach wojskowych, to po..mogliśmy zostać po prostu rozstrzelani.
Jako jako buntownicy, rebelianci czy no jako bandyci przeciwko występujący przeciwko władzy okupacyjnej hitlerowskiej.
IV: Czyli zostaliście aresztowani powiedzmy w ubraniu cywilnym?
JK: Tak.
IV: Czyli nie koniecznie w mundurach wojskowych?
JK: Nie, no każdy każdy unikał w tym czasie okazania swojego powstańczego udziału, bo nie było wiadome, co się z nami stanie. Na na..
Natomiast właśnie tych powstańców, którzy do końca, do momentu podpisania oficjalnej kapitulacji,
to później uznano za żołnierzy armii podziemnej i kierowano ich do obozów jenieckich.
A nas jako cywilów bra.. kierowano do różnych tak jak powiedziałem część do obozów koncentracyjnych, część do Rzeszy Niemieckiej na roboty.
A część po prostu rozwożono szczególnie najwięcej kobiety, dzieci, rozwożono po Polsce po różnych miastach.
IV: Może wracając jeszcze do czasów sprzed wojny. Proszę powiedzieć opowiedzieć o swojej rodzinie.
JK: No..hmh... Mój tata służył w policji. Był na Starym Mieście pracownikiem komisariatu, dzielnicowym tak zwanym. I tam poznał moją mamę. hmhmh..
Z tego związku urodziła się moja siostra, Krystyna, w 1925 roku, a później ja, w 1929 roku.
Mój tata pracował w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych jako sekretarz Ministra Spraw Wewnętrznych.
Następnie, hm.. następnie został przeniesiony do ochrony prezy prezydenta Polski Mości.. Ignacego Mościckiego.
I do czasu wybuchu wojny i w czasie ewakuacji rządu polskiego eskortował prezydenta Mościckiego do Rumunii.
Ponieważ rząd polski został skierowany został do Rumunii jako wtedy sojusznika polskiego nie biorącego udziału w tym czasie w wojnie.
Po powrocie do... po udaniu się prezydenta Mościckiego do Szwajcarii mój tata wrócił do do Warszawy i pracował w policji kryminalnej w Warszawie w czasie okupacji.
Był jednocześnie oficerem Armii Krajowej w konspiracji czyli w tej naszej podziemnej organizacji zbrojnej.
No a my chodziliśmy, ja i moja siostra chodziliśmy do szkoły. No rodzina moja cała jest z Warszawy.Wszyscy mieszkali na dobrą sprawę w jednej dzielnicy właśnie na Starym Mieście.
IV: Czyli Pana ojciec powiedzmy eskortował ewakuację rządu polskiego do Rumunii. I wrócił tutaj do Warszywy, tak?
JK: Tak. Wrócił na początku 1940 roku. a może nawet, już trudno mi jest teraz na pewno powiedzieć, czy nie pod koniec 1939 roku, czy na początku.
Ale chyba pod koniec 1939 roku wrócił. W październiku może. rudno mi powiedzieć, nie pamiętam już tego czasu.
IV: Proszę jeszcze raz powiedzieć, czy Pan opowiedział, że w Pruszkowie był obóz, z którego później wysyłano, deportowano do różnych obozów. Jak to wyglądało?
JK: No więc wszystkich Warsza.. Warsza.. Warszawiaków, którzy z tych dzielnic, z której powstanie zostało zajęte przez armię niemiecką kierowano do takiego przejściowego obozu.
Dlaczego do Pruszkowa? Tam były olbrzymie zakłady taboru kolejowego. I te hale puste były i do tych hal właśnie tam kierowano tych wszystkich Warszawiaków, cywilów.
I stamtąd odbywały się właśnie te selekcje. Jednych kierowano właśnie do obozów, a jednych kierowano do innych miast Polski. I część do Rzeszy niemieckiej na ee.. na roboty.
Tam się.. tam było skupisko wszystkich cywilów warszawskich, Warszawiaków, którzy nie zginęli w powstaniu, a którzy zostali wypędzeni..
No właściwie musieli wyjść, ponieważ Warszawa była zniszczona i nawet po upadku powstania jeszcze wysadzano domy czy palono domy.
Także, że nie było możliwości pozostać w swoich miejscach zamieszkania.
IV: Co później było po Pruszkowie?
JK: No po Pruszkowie, kiedy.. kiedy nas za.. po prostu załadowano do wagonów i przyjechaliśmy do Auschwitz-Birkenau, zostałem..zostaliśmy tam zarejestrowani, tak.
Oczywiście każdy otrzymał numer. No i zweryfikowano gdzie kto jaki zawód ma, jako... jaką szkołę skończył.
I prawdopodobnie było to przyczyną kierowania do innych obozów z Auschwitz do innych obozów,
gdzie odbywa... gdzie tak jak do Flossenburga trafiłem. I tutaj do pracy przy budowie części samo... samolotów Messerschmitt.
IV: {Übersetzung und Rücksprache mit MA}
JK: {putzt sich die Nase}.
IV: {Übersetzung und Rücksprache mit MA}
IV: Chciałam jeszcze wrócić do rodziny Panie Jurku. Pan mi opowiadał, że.. o Pana rodzinie, jak została rozdzielona, jak odczuwał Pan w ogóle wybuch wojny?
JK: Wybuch, wybuch wojny, wtedy człowiek sobie nie zdawał sprawy, ja również, że to będzie taka wojna.
Wojna to, znając ze szkoły trochę historii i no to zupełnie inaczej człowiek sobie wyobrażał wojnę. Wojna to jest walka żołnierzy gdzieś tam prawda poza miastami.
I kto czym więcej terenu zdobędzie, ten staje się zwycięzcą. No a wojna w 1939 roku rozpoczęła się z masowych nalotów na cywilne miasta.
No i to było poza tym po po Polska niezbyt była przygotowana do takiej do takiej nawały straszliwej hhh... technicznej nawet nie tylko armi wielkiej
ale i technicznie armia niemiecka była znacznie przewyższała nasze 20-letni dorobek właściwie.
Polska po odzyskaniu niepodległości w 1920 w 1918 roku w 1920, to 19 lat budowała, odbudowywała swoje państwo, swoją państwowość.
Także trudno yy trudności były w w budowaniu takiej armii silnej, która mogłaby się przeciwstawić tych wieloletnich przygotowań niemieckich do wojny.
Gdyż jak wiadomo Hitler się przygotowywał do wojny przez dłuższy czas. I aneks Polski był jego podstawowym yy że tak powiem założeniem.
A pretekstem był właśnie ten tzw. korytarz, który dzielił Rzeszę Niemiecką centralną od Prus Wschodnich.
I o ten korytarz właśnie yy biorąc pod uwagę te te te sprawy integralności tej Prus Wschodnich z Rzeszą Niemiecką, rozpoczęła się wojna.
Tylko wojna, którą nikt sobie nie wyobrażał, że zacznie się od niszczenia cywilnych miast.
Każdy przypuszczał, że cywile są wyłączeni z wojny, że kobiety, że dzieci i że starzy ludzie nie będą brali udziału w tym wszystkim.
A okazało się, że podstawową sprawą był ten terroryzm taki nad społeczeństwem poprzez bomba bombardowanie miast.
Później był eksodus tych ludzi z miast, uciekali przed armią, następującą armią niemiecką na wschód. I pełne szosy, pełne drogi były uchodźców.
Te, ci uchodźcy byli bombardowani z samolotów niemieckich, ostrzeliwani z broni pokładowej samolotów niemieckich. Masa, cała masa ludzi zginęła właśnie w tym eksodusie z miast.
No..yy Nie wsp... trudno nie wspomnieć o tym, że część Polski została 17-go września zajęta przez Związek Radziecki ówczesny.
Który również nie szczędził Pola Polakom yy że tak powiem wywózki poza z terenów zamieszkałych.
No i aresztowań szczególnie inteligencji, uczonych, policjantów, oficerów, urzędników państwowych. Także z dwóch stron ten eksodus nastąpił.
IV: Ja chciałam jeszcze wrócić do rodziny.. Co się działo z Pana rodziną w czasie wojny, w czasie Powstania Warszawskiego.
Co się później stało z rodziną, jak ona to odbierała, że został Pan aresztowany. I co się stało z Pana rodziną po wybuchu Powstania Warszawskiego?
JK: No w dniu wybuchu Powstania rodzina nasza mieszkała na Starym Mieście. Wszyscy mieszkali w jednym domu. A więc moja mama z moją siostrą i ze mną.
I moja mojej mamy matka czyli babcia ze swoim synem a z mojej mamy bratem. No i mojej babci siostry z mężami.
Także tam mieszkało nas chyba z kilkanaście osób z jednej rodziny. To byli wszyscy ze strony mamy mojej rodziny.
No kiedy mój tata 1-go sierpnia wiedząc o tym, że wybuchnie powstanie, wychodził do pracy, pożegnał się dziwnie z nami choć nie mógł powiedzieć,
że gdzie że to wła właście dzisiaj 1-go sierpnia wybuchnie powstanie. Nawet próbował mnie zabrać ze sobą, ale dowódca ojca odmówił, żebym ja był.
Kiedy wybuchło Powstanie o 17.00 godzinie, ja zgłosiłem się ochotniczo do dowództwa Armii Krajowej i tam zostałem przyjęty do zgrupowania, które brało udział w Powstaniu.
Rodzina moja cała mieszkała w tym samym domu do czasu upadku powstania. Nikt w czasie, w trakcie samego powstania, w trakcie działań na Starym Mieście, nie zginął.
Natomiast po upadku dzielnicy tej Starego Miasta, większość mieszkańców zgłaszała się jako do kościołów jako do tego azylu, którego uważano,
że kościół może ochronić ludzi przed przed masowym masowymi morderstwami masowymi.
I z kościoła Franciszkanów przy ul. Zakroczymskiej, gdzie znalazła się cała moja rodzina, stwierdzono, kto mógł kto jest w stanie iść na pieszo do punktu zbornego na placu Krasińskich, to niech idzie.
A ci, którzy nie mają możliwości, siły albo ze względu na wiek, zostaną przewiezieni samochodami.
No i moja babcia do mojej mamy powiedziała, żeby wzięła moją siostrę i żeby wyszły tam właśnie na ten punkt zborny na Plac Krasińskich.
A sama, ponieważ była już bardzo wiekowa, nie mogła iść, więc mówi, to ja zostanę. No ponieważ mojej mamy brat nie chciał mamy samej zostawić, został również.
I jak się później po wojnie okazało, tych wszystkich ludzi, ponieważ rodzina rodzina jak się zbierała i poszukiwała się, nie odnaleźliśmy właśnie tej rodziny mojej mamy.
I jak się dowiedzieliśmy później oczywiście wojska niemieckie wywiozły tych że starych ludzi, tych którzy nie mogli iść w ruiny getta.
To była dzielnica żydowska, która została zniszczona doszczętnie w okresie, kiedy walki get... w gettcie panowały. I tam wywieziono ich i tam ich wszystkich rozstrzelano.
Rozstrzelano i później spalono te zwłoki. No następnie.. natomiast ja wyszedłem właśnie z powstania też do Pruszkowa tam z Placu Krasińskich ale nie spotkałem się z moją mamą.
I z Pruszkowa że tak powiem trafiłem do Oświęcimia, do Auschwitz.
IV: Jakie później były losy Pana rodziny, Pana mamy, Pana ojca, siostry?
JK: Ponieważ ojciec mój jako oficer wywiadu nie miał możliwości, znaczy się dostał rozkaz, żeby nie iść do niewoli,
ponieważ ojciec walczył do samego ostatniego dnia powstania, czyli do kapitulacji oficjalnej. Został skierowany do Poznania.
Natomiast mama moja z soistrą trafiła jakimiś drogami tam do Krakowa. I nie mieliśmy tam żadnych znajomych ani rodziny. Tylko tam zostali ewakuowani po prostu do Krakowa.
No i ojciec został wydany przez jednego z byłych pracowników polskiej policji. A ponieważ pochodzi z rodziny niemieckiej był później w okupacji policjantem niemieckim.
I jego syn rozpoznał mojego tatę na ulicy i został aresztowany. I ojciec został zamordowany, tak jak myśmy się dowiadywali wszystkimi środkami w więzieniu w Sochaczewie.
Natomiast mama po po wyzwoleniu Warszawy przez Armię Czerwoną wróciła do Warszawy.
Ponieważ Praga nie była zniszczona, kiedy ta część miasta Warszawy po drugiej stronie Wisły nie była zniszczona, tam u znajomych zamieszkali.
No a ja po pobycie we Flossenbürgu tam to mama poszukiwała mnie przez długie miesiące poprzez Czerwony Krzyż
i dostała 1946 roku w styczniu wiadomość z Polskiego Czerwonego Krzyża, że byłem więźniem we Flossenbürgu.
Podano nawet mój numer 30990. I że przebywałem tutaj do 23-go kwietnia, a 5-go maja zosta wyjechałem do Auerbach, do miejscowości Auerbach.
IV: Proszę teraz powiedzieć, zrobimy tutaj przerwę. Proszę teraz opisać jak.. co później się działo po Oświęcimiu. Kiedy Pan został przewieziony tutaj do Flossenbürga?
JK. Tak. Transportem do transportem kolejowym przewieziono nas tutaj do stacji.. ja nie pamiętam.. jest stacja Flossenbürg jeśli się nie mylę albo była.
No w każdym razie, bo pamiętam marsz nasz ze stacji kolejowej tu koło kościoła już. No.. I... no i po przyprowadzeniu nas zu do obozu
zostałem jako młodociany przydzielony do tzw. bloku młodych, którzy tam do 19-go roku życia na tym bloku można było przebywać.
To jest blok 19-ty i tam przebywałem na tym bloku do gdzieś do lutego do marca 1944, 1945 roku.
Później zostałem przeniesiony na blok dla dorosłych i zmieniono mi pracę z tej fabryki yyy Messerschmitta do tego kamieniołomu. Tam pracowałem.
IV: Proszę opowiedzieć teraz o pracy u Messerschmitta i w kamieniołomach.
JK: No więc... ta cała fabryka była podzielona na różne takie oddziały. Na przykład mój oddział, w którym ja tam pracowałem, ten ten barak, bo to nie była hala fabryczna,
tylko taki, taka szopa można powiedzieć, to był Abteilung 8, to się nazywało. I tam robiono różne takie do skrzydeł yy no elementy.
Rysowało się... rysowano na blachach aluminiowych wzory. No a ja pracowałem na takim na takiej ręcznej wycinarce.
Te wzory wycinałem z tej blachy a później się je wyginało na różne kształtowniki do skrzydeł.
No to..to była praca.. przepraszam bardzo... To była.. może.. można? {putzt sich die Nase}. To była praca na trzy zmiany.
A więc pracowano pracowano pierwsza zmiana, druga i nocna, tak 24 godziny na dobę tam się pracowało.
Co tydzień zmiana była tak, że jeżeli dzisiaj grupa, która pracowała tam na pracowała na rano, to później pracowała na popołudniu a następnego tygodnia na na noc.
Jeśli się rozchodzi, no.. Była to praca bardzo męcząca, szczególnie dla dla młodego człowieka. A poza tym wyczerpująca bardzo ze względu na to,
że nie można było odstąpić od tego warsztatu i cały czas się na nogach stało, w zimnie wielkim, ponieważ to akurat zima przecież była.
No i w tym czasie nie dawano w czasie dnia pracy w czasie czasu pracy nie dawano żadnego wyżywienia.
I tylko wyżywienie odbywało się w obozie samym, po powrocie z pracy albo przed pracą.
No a kiedy zostałem przeniesiony na blok dla dorosłych no i przeniesiono mnie do kamieniołomów, no to byłem tzw. tragowym.
To były takie tragi po prostu. Dwa drągi, między tymi drągami były deski i i nosiło się to większe kamienie to we czterech, a mniejscze kamienie to we dwóch.
I taki transport z tych z tego głównego kamieniołomu się znosiło na składowisko tam gdzieś to. Później zabierano do obróbki i tak dalej.
IV: To takie teraz pytanie: To Pan pracował u Messerschmitta. Czy przejście do pracy w kamieniołomach to była kara?
JK: No to była kara za zainteresowanie się yyy no nie... yyy nie tym zachowaniem blokowego, który był na 19-tym.
Był to homoseksualista i próbował wykorzystywać tych młodych chłopaków do swoich celów niecnych.
Kiedy ja przeciwko temu zaoponowałem, ponieważ jeden z tych chłopaków wykorzystywanych zachowywał się nie należycie w stosunku do swoich współwięźniów.
I ja przeci.. nie przeciw blokowemu, bo to by się równało nie wiem jakiej karze, ale przeciwko temu chłopakowi.
Zaoponowałem i powie.. i zwróciłem mu uwagę, że tak nie należy robić i że go czeka za to odpowiedzialność.
No to on się widocznie poskarżył blokowemu i zostałem bez żadnego problemu skierowany na tamten inny blok
i nie miałem możliwości sprawdzić, dlaczego kto i jaka to była przyczyna. Ale ja przypuszczam, że tylko ta. Bo innego, innej możliwości nie było.
IV: Czyli za protest przeciwko tym praktykom został Pan przeniesiony do kamieniołomów?
JK: Tak. no bo jak na dorosłym bloku to yy przeniesiono mnie od razu do pracy w kamieniołomie.
IV: Jak wyglądała praca w kamiemiołomach? Jak się Pan...?
JK: No.. ciężka praca jak na 15-letniego chłopaka, w dodatku że Flossenbürg był jednym z obozów w którym wyżywienie było straszliwe.
Dostawaliśmy przecież tylko jeden bochenek takiego kiepskiego chleba razowego na czterech osoby.
Rano była jakaś tam.. A i zupa przeważnie była na obiad yyy.. z liści buraków cukrowych. Różnicy... Niemcy sami nie mieli specjalnie wiele żywności.
No więc więźniów karmiono tym, co tylko było: jakieś ziemniaki, jakieś jakieś zielenina, którą z tego ugotowano zupę. I jedna zupa, jedna miska zupy dziennie no i ten chleb.
No a raz w tygodniu dostawało się tzw. Zulage, czyli dodatkową porcję chleba. Czyli chleb ten był nie na czterech, a na trzech.
I to było całe całodzienne wyżywienie. żadnych jakichś tam dodatkowych możliwości nie było, bo ani paczki nie przychodziły do obozu od rodzin,
szczególnie warszawskich rodzin. Od Warszawiaków, od rodzin warszawskich do Warszawiaków tutaj więzionych nie było możliwości,
bo nie było kontaktu nawet, żadnej możliwości ani listu ani nic. Także rodziny prawdopodobnie nawet nie wiedziały gdzie są ich synowie czy mężowie.
IV: Jak długo pracował Pan w kamieniołomach?
JK: No, to to trwało...