YD: Ja, ja, ja, ja, ja, ja, ja.
IV: Ja, Sie sind in Belgien aufgewachsen, wahrscheinlich, als Kind.
Wie sind Sie überhaupt so mit dem Thema Geschichte des Nationalsozialismus, "concentratiekamps", aber auch der eigenen familiären Geschichte überhaupt, wann haben Sie das erfahren?
Wie sind Sie damit in Berührung gekommen?
YD: Wanneer ik klein was, een jaar of 12, 12-13-14 jaar, had ik gezien dat mijn pa een nummer had {wijst op zijn onderarm}.
En ik had gevraagd aan mijn moeder, hoe komt dat dat mijn pa een nummer op zijn arm heeft?
En dan had mijn moeder gezegd, je moet je pa daarover gerust laten.
Euh, je moet daar niks over vertellen, want uw pa is op een plaats geweest, waar er heel veel mensen heel veel pijn werd gedaan.
En als je dat vraagt aan hem, dan moet hij daar weer aan denken en dan, ja, dan slaapt hij niet meer.
Dus laat uw papa daar maar mee gerust.
Als je oud genoeg wordt, dan gaat uw vader dat wel vertellen.
Maar in tussentijd had ze eigenlijk meer dingen wakker gemaakt bij mij dan dat ze eigenlijk had willen dicht doen.
Dus ik was nieuwsgierig, ik wilde weten hoe het kwam dat mensen met een nummer op hun, op hun arm zaten.
En dan ben ik gaan zoeken.
Dan ben ik gaan zoeken in de, in de geschiedenis.
Want ik wist al, in tussentijd, uit gesprekken, euh, van euh, mijn vader en zijn vrienden dat ze ergens in een concentratiekamp gezeten hadden.
En dat ze ergens, euh, in Flossenbürg en al... Dat was, dat waren zaken...
En Auschwitz en, en Buchenwald, dat waren namen die ik al kende, maar ik kon daar geen vulling aan geven.
En dus, ik ben dus gaan zoeken.
Ik ben dus zelf gaan zoeken. Ik heb dus boeken gaan zoeken, euh, gelezen in die boeken, euh, gaan.., alle soorten informatie geprobeerd van op te pikken.
En vooral veel geluisterd, telkenmale als ze met Julien, met euh.., Armand Verstraete, euh met nog een aantal kompanen samen zaten, dan zat ik daarbij.
Om de hoek, of ertussen.
Luisteren. Gewoon te luisteren wat die mensen vertellen.
En iemand had zijn... Zo heb ik heel veel verhalen kunnen eigenlijk opslaan.
En dan ben ik, ja via internet later, ben ik daar verder gaan zoeken en gaan doen.
Dus dat is eigenlijk mijn, mijn stukje geschiedenis.
Euh, ook de doodsprentjes, euh, het feit dat, dat er plotseling brieven naar boven kwamen van mijn pa die dus eigenlijk van hieruit geschreven heeft naar huis.
Dat mijn grootmoeder bewaard heeft. Allemaal zo dingen confronteerden mij met de geschiedenis van mijn familie.
Ook andere mensen vroegen mij soms van, "ja, en uw pa, denkt hij soms nog eens aan zijn twee broers?
Ja? Of hoe was dat weer met, met zijn twee broers? Die zijn dood zeker in Flossenbürg?"
En dan moest ik, ja, ja, ja. Dus, KZ Flossenbürg, concentratiekamp, dat is iets dat mij, ja, gaandeweg eigenlijk altijd euh, allez,
heeft altijd door de geschiedenis gewandeld van mijn familie.
Maar ik woon ook op een plaats waar de eerste wereldoorlog heel veel huis heeft gehouden.
Dus de Eerste Wereldoorlog met heel veel euh, euh, euh, Friedhofen, dus met heel veel kerkhoven, die zit daar ook tussen.
Dus eigenlijk, ik ben een beetje opgegroeid tussen het leed van de oorlog.
En.., met de geschiedenis van mijn vader daartussen dan is dat euh, ja, heeft dat voor mij, ja, heel veel zaken losgemaakt, ja.
IV: Wann haben Sie denn das erste Mal dann gefr.., wieder sich getraut, zu fragen. Sie haben gesagt, Sie haben immer gehört...
YD: {zucht} Ja.
IV: Aber.., und immer so, sozusagen nur für sich.
Und wann kam das dann mal zu einer Kommunikation darüber?
YD: Euhm, de erste Mal euh, hat mein Vater mir selbst gesagt, ich bin sehr schwer krank gewesen, ja.
En ik ga met jou nu naar een plaats terug, euh, waar ik eigenlijk het een en ander moet tonen aan u.
Ik euh.., ik moet dat tonen, want stel dat ik sterf, ik wil u alles vertellen over wat ik daar heb meegemaakt.
Euh, ik was dan, goh, een paar jaar getrouwd.
Dat moet in 1995 geweest zijn en euh.., of in 1994, zijn we naar hier gekomen voor de eerste maal.
En hier heeft hij mij, ik had iemand mee, maar dat was precies mijn vader niet.
Dus ik had iemand, ja, in, in de, in de, in de wagen was dat, ja, hij was, hij, hij sliep.
Hij... Ja, hij was met andere dingen bezig. Ik zag dat.
Het was mijn pa niet. Ik kom hier toe en hij stapt uit.
Kom maar mee, zegt hij. Ik had mijn twee dochters mee.
Euh, mijn vrouw was mee, mijn vrouw was euh, mijn moeder was mee.
Maar ik en mijn vader alleen. En de rest een beetje achter.
En dan is hij beginnen vertellen. Hier stond die barak, dat was barak 13, hier is Daniël dood.
Euh, daar is dat, daar is dat. En hij begon dus alles te vertellen en terwijl hij aan het vertellen was, kon ik precies zien wat er daar allemaal stond.
Hij sprak in beelden. Dus dat was zodanig van, als hij zei, hier was die barak, het was precies alsof die barak daar stond. Hij zag dat allemaal terug.
En dan heeft hij een deel van zijn geschiedenis verteld.
Hoe dat hij hiernaartoe gekomen is en hoe dat hij hier, hier alles, euh, ervaren heeft.
Ik heb heel veel zaken genoteerd vanaf '95 op kattebelletjes.
Kattebelletjes zijn kleine papiertjes. En alles verzameld.
En dan heb ik uiteindelijk een paar jaar terug, euh twee jaar terug, heb ik uiteindelijk gevraagd aan mijn vader, euh, wil jij nu eigenlijk echt een keer helemaal uw vertelling vertellen van als je klein was tot nu.
En euh, dan zijn wij bijna iedere zondag en zaterdag, dus ieder weekend zijn mijn vader en ik samen gekomen.
Dat was een aperitief, maar het was een vertelaperitief.
En dus telkenmale zijn wij dan zo... En ik heb telkenmale genoteerd, uitgeschreven, als alles uitgeschreven was, terug naar mijn vader.
Gevraagd, vader, klopt het wat je allemaal verteld hebt? Heb ik het juist geformuleerd?
Heb ik het juist gezegd? Juist, de juiste woorden?
Is het niet te sterk? Is het niet te flauw?
Euh, klopt het?
Mijn vader heeft dat dan telkenmale met tranen in de ogen euh.., zitten huilen euh.., dat was voor hem een emotioneel.., ja, zware gebeurtenis.
Heeft hij dan eigenlijk euh, euh al die zaken goedgekeurd en is het boek ontstaan.
Dus het boek dat allemaal met anekdotes is, is dus helemaal geschreven, in ongeveer een 160 bladzijden,
met het volledige verhaal van mijn pa, van als.., van 1926, zijn geboorte, tot 1945 als hij terug thuis kwam.
En dus euh, dat heeft, ja, dat heeft heel veel tijd en heel veel zaken gekost, ja.
IV: {hoest} Entschuldigung. Und als Sie hier das erste Mal..
YD: Ja?
IV: Als er Sie mitgenommen hat nach Flossenbürg, vorher hat er nie die Geschichte erzählt?
YD: Nein, ich hatte sehr viel vernommen von anderen Leuten und wenn ich da zusammen war mit.. ja, ich bin natürlich in Deutsch, ja.. Entschuldigung {lacht}
Euh...
IV: Das rote Licht in der Brille spiegelt oder irgendwas?
YD: Ah ja, oké, kein Problem.
Euh, hij had mij heel veel verteld, allez, ik had heel veel gehoord, terwijl hij met anderen samen zat.
En euh.., nu en dan, als er iets gebeurde, zei hij wel eens, als wij in Duitsland waren, dan dat, dat of dat.
Of, als wij in Duitsland waren, dan hadden wij dat niet hoor om te eten. Dan hadden wij crematoriumpaté.
Zo kwam er eens iets naar boven of zo hoorde ik eens iets, maar eigenlijk het verhaal allemaal na elkaar, had ik nog nooit gehoord.
En dus, alleen maar door al die kattebelletjes na elkaar te zetten.
Alleen maar door eigenlijk uiteindelijk dan te zeggen, pa, nu gaan wij dat, dat, dat verhaal opschrijven.
Nu moet jij dat vertellen. Ik moet niet meer wachten, want jij bent al 80, euh.., nog vijf jaar, ga je er nog zijn? Ik weet het niet.
Dus nu moet het, nu moet het gebeuren.
En dan heeft mijn vader, euh, ja, dan is hij beginnen vertellen.
Maar dat waren geen.., allez, sommige dagen ging dat, sommige dagen ging dat niet.
Soms moest ik wachten en tijdens de nacht schreef ik dan eigenlijk het boek samen.
En dan iedere keer gaan vragen aan mijn vader. Maar eigenlijk daarvoor heeft hij nooit niet echt de geschiedenis verteld.
IV: Was hat Sie denn gehindert... Ich denke, sie haben gesagt, Sie waren schon verheiratet, hatten Kinder...
YD: Ja.
IV: Als Sie hierher gefahren sind. Wie alt waren Sie da? Da waren Sie...
YD: Euh, goh, '95, dann muß ich, 25, 26 euh.., 30, ich denke...
IV: Ungefähr.
YD: Ungefähr 30, ja.
IV: Und ich meine, Sie hatten ja schon viel gehört?
YD: Ja.
IV: Und Sie haben sich sicher viel gedacht?
YD: Ja.
IV: Was hat Sie gehindert, schon vorher einfach mal zu sagen, jetzt, lass uns mal drüber reden?
YD: Goh {zucht}, omdat ik gesehen habe, wenn mein Vater darüber redet, dass das emotioneel, euh, sehr schwer war.
Hij, hij kon het niet aan. Dat, dat ging niet.
Euh, en het respect dan voor uw vader, dat ge dat, allez, dat ge zegt van, goh, je hebt het hier eigenlijk zo, zo zwaar, het is zo moeilijk voor u.
En mijn moeder die dan zegt van, telkenmale hij erover praat, slaapt hij niet.
Dan denk ik, dan, dan had ik zoiets van, ik kan mijn vader dat niet aandoen om eigenlijk daarover heel veel te spreken.
Totdat je uiteindelijk op een punt komt, dat je zegt van, ja... Ik moet het nu wel weten hé.
Als ik euh.., want straks, straks zijn ze er niet meer.
Want euh, je hebt ook zoiets van, ja maar je vader, ja maar ja, die blijft wel leven hé.
Maar uiteindelijk is dat niet zo. En dan kom je uiteindelijk op een punt dat je zegt van, nu moet ik het verhaal weten.
En dan, met zijn toestemming, ik heb het hem een paar keer gevraagd, pa, nu?
Ja, dan heeft hij gezegd van, oké, ik ga eraan beginnen.
En.. want ik weet dat mijn vader er niet goed kan over vertellen. Dus vijf minuten, tien minuten en dan gedaan.
Kwartiertje, gedaan. En dan was het, was het aperitief, hop. Euh...
IV: Also darum hat es gereicht, immer auf kleine Zettel das zu schreiben...
YD: Ja, ja, ja.
IV: Weil es nicht Stunden waren, sondern immer kleine Bruchstücke.
YD. Ja, ja, kleine, ja..
IV: Was hat das denn für Sie oder vielleicht auch für Ihren Vater verändert, dass er nach so langer Zeit dann doch angefangen hat, diese Geschichte zu erzählen?
YD: Goh... Eén, hij heeft het heel moeilijk. Die, die emoties verwoorden, is ongelofelijk moeilijk voor mijn vader.
Twee, hij huilt altijd. Dus, na vijf woorden begint hij te huilen.
Drie, ook een beetje de moeilijkheid om, gaan ze het wel allemaal geloven?
Vier, ja, er niet meer aan herinnerd willen worden. Van, laat het gerust, laat, laat vooral mijn bovenkamer gerust, ja?
Dus, euh, want anders wordt, komt dat allemaal weer boven.
Tijdens de nacht wil hij weer ontsnappen, wil hij weer weglopen, wil hij, dan zit hij weer in het concentratiekamp, 's nachts.
Mijn moeder moet dan niet slapen. En mijn vader slaapt ook niet.
En ja, dat zijn zo'n beetje de zaken waarv.., allez, waarvan wij dan weten van, dat gaat dan niet.
IV: Und nachdem er es dann gemacht hat, war das vielleicht gut für ihn? Oder hat sich da was gelöst?
Vielleicht auch von dieser Spannung, dass man das immer, diesen Deckel, in Deutschland sagt man den Deckel auf dem Topf halten?
YD: Ja, ja, ja. Euh. Op een zeker moment had ik gedacht van, ja, dat heeft hem bevrijd, euh, hij is er, euh, want op het laatst kon hij gemakkelijker erover praten.
Maar als ik hem dan twee, drie maanden later terug het een en ander hoorde vertellen, was dat weer hetzelfde.
Dus uiteindelijk heeft dat voor hem tijdelijk soelaas gebracht, is dat tijdelijk beter geworden.
Maar als ik hem nu bekijk... Moest hij nu...
Bij de voorstelling, bij het theaterstuk heeft hij zich de vrijdag, de zaterdag heel goed kunnen houden, de zondag was het een wrak.
Dus de zondag was hij heel.., was 't, was hij in elkaar gestort.
En heeft hij weer heel de nacht willen uitbreken, willen weglopen, heeft hij moeten vechten, heeft hij moeten slaan, heeft hij zich moeten verdedigen.
Dus, mijn moeder heeftt ook niet geslapen. Dat is euh.., dat is ja, dat is zo'n beetje...
IV: Aber er ist doch auch immer wieder hierher gekommen? Und was hat ihn da auch..? Weil das ist ja auch schwierig, denke ich?
YD: Ja, dat is, dat is zwaar, maar hij wil hier zijn.
Hij heeft hier zijn broers, die hier gebleven zijn. Dus hij komt een stukje terug.
Maar hij ziet dat het weg is, dus euh.., het kamp is er niet meer.
Dus de gruwel is er niet meer, maar de herinnering is er nog.
Zijn vrienden komen hier ook terug.
En hij wil hier zeker terugkomen omdat ik en mijn twee dochters hier ook komen.
Want op een bepaald moment heeft hij ook nog heel veel verteld aan Annelies en Elke.
Dus euh.., voor die zaken komt hij terug.
Plus dat hij, allez, men wordt hier ook goed opgevangen.
De mensen hier in de Gedenkstätte en de anderen die hier zijn, zorgen voor de mensen.
Dat staat in heel schril contrast met vroeger. Vroeger werden ze hier niet verzorgd. Nu worden ze hier opgevangen en worden ze verzorgd.
Men, men is hier vriendelijk, men is hier euh, aanmoedigend. Dat is, dat is heel wat anders dan vroeger.
IV: {sucht Geräusch} Lässt sich nicht orten.
YD: Ja...
IV: Äh... Als Sie selber zur Schule gegangen sind, war da so Nationalsozialismus oder die Geschichte dieser Vernichtungslager, war das Thema in der Schule?
Haben Sie da was erfahren? Gab es Interesse von Leuten überhaupt für dieses Thema? Oder wollte jemand überhaupt hören, dass man darüber redet?
YD: Ja. Euh.. Als er een spreekbeurt moest gehouden worden, dan had ik het nogal vaak over concentratiekampen. Dus dat was zo.
Euh... In de geschiedenislessen in het lager onderwijs, dus dat is voor de kinderen van euh, euh, de echte geschiedenis van het vierde, vijfde leerjaar.
Dat is voor kinderen tussen 10 en, en 13 jaar, wordt er daar wel over verteld, maar niet zo heel veel.
Er wordt, er wordt daar iets over gezegd, dat dat bestaan heeft. Maar dat staat natuurlijk in de boekjes. En een boekje is een boekje. Goed.
Euh.En als men dan in het hoger onderwijs terechtkomt of in de, voor de kinderen tussen 13 en 18 jaar, wordt er daar ook nog wel over verteld,
maar eigenlijk niet zo heel veel ko.., Dat komt aan bod, maar dat hangt ook af van de leerkracht die daar staat, hoe dat gebracht wordt.
Dus een pakket eigenlijk daarover bestaat er niet.
Als je, als je daar dan leerkrachten hebt die daar heel veel over weten en heel veel over willen vertellen, is dat geen probleem.
Dus, maar er wordt daarover verteld, maar niet echt.., heel diep.
Dus men, men weet wat er bestaan heeft. Men weet dat er concentratiekampen bestaan hebben. Men weet dat men euh.., heel veel euh.., mensen euh.., vernietigd heeft.
Dat men heel veel euh.., leed veroorzaakt heeft in de geschiedenis, dat weet men.
Maar daar stopt het ook meestal. Er zijn scholen die daar dieper op ingaan.
Maar in mijn tijd was dat niet zo. De laatste tijd gebeurt dat wel. Ja.
IV: Wie sind Sie dann für sich auf die Idee gekommen jetzt, sich zu engagieren?
YD: Goh.
IV: Also ich meine, es ist ja Eines.., ein Buch schreiben, das ist ja noch sehr persönlich mit dem Vater.
YD: Ja, ja.
IV: Aber da auch zu sagen jetzt: Jugendaustausch organisieren..{knip in montage}
IV: Ja, die Frage war, wie sind Sie dann auf die Idee gekommen, sich zu engagieren?
Also, mehr als auf der persönlichen Geschichte... {fout in video, onverstaanbaar}
YD: Ja, ja.
IV: Aber jetzt auch in die Öffentlichkeit zu gehen und diese Gedenkstättenarbeit zu machen, wie kam das so dann..?
YD: Euh, es sind verschiedene Ur... Euh, ja, er zijn verschi.., verschillende oorzaken, ja?
Charles Dekeyser zit in dezelfde euh, vereniging als wij.
En dus Charles komt op een bepaald moment af en die zegt van, goh, er wordt daar nu een jongerentreffen georganiseerd door Christina en Jörg en er zijn daar geen Belgen bij.
We zouden iemand moeten hebben die dat wil doen.
{steekt zijn vinger op} Ik! Ik wil dat heel gerust doen. Ik zie dat zitten.
Euh, ik, ik wil mij daarvoor engageren euh, en ik wil de jeugd daarvoor aanschrijven in België om daarnaartoe te komen.
Mag ik dat doen? Tuurlijk, je mag dat doen. Doe maar, jongen, euh, ge krijgt carte blanche. Doe maar.
Dus dat was één. Twee, ik had een aantal euh.., collega's die heel gemotiveerd waren en die altijd mensen vroegen over euhm, de concentratiekampen, euh, wat er daar allemaal gebeurd is.
Dan... Ze vroegen ook altijd mijn vader om te gaan vertellen, maar mijn vader kan niet vertellen, het gaat niet.
Dus die mensen vroegen dus altijd van, ken je niemand?
Omdat ik wist dat die bepaalde mensen in hun school voor 15-, 16-, 17-, 18-jarigen, dat ze daar heel goed over het thema concentratiekampen, dat ze daar dat heel goed behandelden.
En dus die mensen hebben mij ook een beetje doen, doen, doen euh, de moed krijgen om daar eigenlijk in te vliegen.
En dan heb ik dan gezegd van, kijk, er is daar een jongerentreffen.
Heb je geen zin om met een aantal leerlingen of een aantal leerlingen mee te geven met mij om naar dat jongerentreffen te gaan?
En zo hebben we eigenlijk een kleine organisatie opgestart en is dus eigenlijk alles beginnen lopen.
Dus zijn we dus eigenlijk naar hier gekomen met een aantal man.
Dus door leerkrachten die heel geëngageerd waren in de school, mensen zochten, probeerden van, we moeten dat bekend maken,
Charles Dekeyser die afkwam van, ah, ze zijn begonnen in Flossenbürg om dat te doen.
Dus die twee zaken zijn... Plus dan nog, ik wilde het vertellen.
Ik wilde hebben dat iedereen het wist. Dat euh.., wat mijn vader zo lang verzwijgt, vind ik dat dat niet verzwegen mag worden.
Omdat ik zie euh.., politiek gezien, dat er in België heel veel mensen waren die uiterst rechts, die dus eigenlijk fascistisch gingen gaan stemmen, dat ik zei van, neen, dat niet meer.
Dat kan niet. Dus we gaan er dus moeten iets aan doen. En hoe kunnen wij er iets aan doen?
Door de jeugd, euh, te laten voelen, te laten proeven, te laten vaststellen van, wat er ooit gebeurd is.
Wat is dictatuur? Wat is een overheersing van één persoon, wat, wat is dat?
En dus die zaken proberen aan de man te brengen.
En dat is zo'n beetje een mengelmoesje dat er dus eigenlijk voor gezorgd heeft dat ik mij daarvoor geëngageerd heb.
IV: Also es ist auch ganz bewusstes politisches Engagement heute?
YD: {fout in opname} Ja, eigenlijk wel, ja. Dat euh, dat probeer ik te, dus heel duidelijk ook te stelllen, naar de mensen toe.
Euhm, met dat theaterstuk gaat er, probeer ik daar dan een pedagogisch luik aan te maken.
En dat pedagogisch luik is eigenlijk: hoe is het zo ver kunnen komen?
Politiek gezien, wat heeft men gedaan om de mensen ertoe te brengen dat men concentratiekampen ging bouwen.
Dus dat is heel belangrijk.
En d, daarvoor is de geschiedenis, de Duitse geschiedenis van, van '30, eigenlijk van '25, of van '26 tot, tot '33, en van '33 tot, tot '40 is heel belangrijk.
Maar ik kan niet alles vertellen, maar ik kan de, de belangrijkste dingen eruit halen en tentoonstellen.
Dat men ziet... Én, én vergelijken met wat er nu gebeurt.
Hoe organiseren de neofascisten, hoe organiseren de, de, de.., zich nu.
Wat gebruiken ze? Hoe hanteren ze het? En dat is precies hetzelfde.
Dus die zaken moet men duidelijk maken aan de mensen.
Maar dat is ja, {lacht} dat is niet altijd zo, zo gemakkelijk, ja...
IV: Also, ich würde sagen, für Deutschland ist das selbstverständlich...
YD: Ja.
IV: Aber warum denken Sie auch, dass es für Belgien auch wichtig ist? Also für Deutschland ist es ja immer eine Auseinandersetzung mit der eigenen Geschichte...
YD: Omdat we in België op een bepaald moment een partij hadden die heel erg.. euh,
fascistisch georganiseerd was, euh, op bepaalde plaatsen 33 procent van de stemmen haalde.
Op heel het land 25 procent van de stemmen haalde
en er mensen tussen zaten die zeiden van, concentratiekampen, er zijn daar wel mensen gestorven, maar niet zo veel.
Dat zal wel niet zo erg geweest zijn. En gaskamers? Mmm, dat zal wel niet bestaan hebben, ja?
Of het gaat misschien wel.., het gaat, het is propaganda. Van de Amerikanen.
Dus die mensen zaten daarin. En als men dat allemaal weet.
En je ziet dat en je ziet de affiches en je vergelijkt ze met affiches die de, de nazi's hier gebruikten en je vergelijkt ze daar...
Er zitten daar ongelofelijk veel verbanden tussen en gelijkenissen ertussen.
Dan zeg je van, neen, dat niet. Dan trekken we ten strijde.
Euhm, moreel gezien ben ik verplicht om mijn mond open te doen.
Ik mag niet zwijgen. Want als ik al begin te zwijgen, als de tweede generatie.., wie gaat het dan eigenlijk vertellen?
Dus ik mag niet zwijgen en ik probeer dat door te geven aan mijn dochters.
Dus mijn dochters mogen ook niet zwijgen.
Dus als men zo dingen ziet, moeten we onze mond open doen.
En dus van daarmee, zijn wij daar ook voor een stuk ingevlogen. Dus ja..
IV: Wie ist jetzt die Reaktion... {fout in video}
YD: Ik probeer de geschiedenis euh, hoe zal ik zeggen, een gezicht te geven.
Iemand die nog leeft, die hier nog rondloopt, probeer ik en ik...
En met, met het theaterstuk probeer ik dus eigenlijk euh, de geschiedenis tastbaar te maken.
Omdat ik dus in hele korte stukken dat helemaal vertel, maar ook met de emoties erbij.
Dus ik speel mijn vader.
Mijn vader kan niet vertellen, maar ik speel mijn vader, met alle kleine gestes en met alle kleine euh, humoristische uitspraakjes die hij doet, ik speel hem volledig.
Mensen die mij bezig zien, die zeggen van, ik zie uw vader.
Het is precies of dat hij vertelt.
En daarmee, doordat ik ook de emoties toon.
Euh, ik vloek op scène. Euh, ik, ik tier. Ik trap. Ik euh.., huilen doe ik niet.
Maar dus euh.., maar men kan aan mij zien of het mij treft of niet.
En doordat ik dat zo voorstel kunnen de mensen helemaal meegaan in het verhaal.
Het boek dat ik geschreven heb, is ook zo opgevat. Allemaal in kleine anekdotes, maar is heel gemakkelijk geschreven, is heel eenvoudig geschreven, zodanig dat iedereen het kan lezen.
Het is geen wetenschappelijk werk, maar het is wel voor iedereen heel begrijpelijk en vatbaar.
En door het eigenlijk voor iedereen te maken, kan ook iedereen het lezen.
En kan dus iedereen in de, in de emoties en in, en in, en in alles wat er gebeurt, kunnen ze er gemakkelijk inkomen.
IV: Wenn Sie jetzt noch mal so zurückdenken an wie Sie groß geworden sind in Ihrer Familie...
YD: Ja?
IV: Was, was denken Sie? Wie weit hat diese Tatsache, dass Ihr Vater im Konzentrationslager war, zwei seiner Brüder dort verloren hat...
YD: Ja.
IV: Wie denken Sie sich, hat das auf Ihr Leben oder auch vielleicht das Ihrer Kinder oder der Familie ausgewirkt?
Weil das ist ja so, es hört ja nicht auf mit dem Tag der Befreiung, sondern das zieht sich, das sehen Sie ja auch bei Ihrem Vater, durch das ganze Leben durch.
YD: Goh, ich denke, dass das, ja, ja, euhm er hat mir gelernt.., ja...
Hij heeft mij geleerd, hé, wel, geleerd, hij gaat nooit de eerste en nooit de laatste zijn.
Da's heel raar. Ik heb dat soms ook.
Maar, het moet juist zijn.
Iemand haten, kunnen wij niet. Hij heeft mij bijvoorbeeld niet groot gebracht met haat tegenover de Duitsers of tegenover.., neen.
Anders zou ik hier niet zitten.
Dus... Hij heeft mij ook geleerd dat.., dat ge moet eerlijk omspringen met de mensen, dat mensen te belangrijk zijn.
Mensen zijn geen product, mensen zijn niet iets dat je kunt uit de kast halen en weer steken en nog een keer uit de kast halen en weer steken.
Neen, mensen zijn belangrijk. Mensen moet je helpen.
En ge weet dat je niet altijd hulp gaat terugkrijgen. Maar ge moet helpen.
Dus euh.., en dat zijn zo.., zaken.
Met eten wordt er niet gemorst, ja?
Dus je, je zorgt dat wat je klaarmaakt dat je dat met liefde klaarmaakt.
Dat ge, als je mensen ontvangt, dat ge met liefde ze ontvangt.
Maar eten wordt niet weggegooid of wordt er niet mee onnozel gedaan, dus eten is belangrijk.
Ja, dat zijn zo'n beetje de eerste dingen die in mijn hoofd binnenschieten, ja.
Maar vooral naar mensen toe: wees eerlijk. Uw woord is uw woord. En ga ervoor.
En euh, en als je het niet kunt doen, dan moet je het ook zeggen. Maar als je dan voor iets u inzet, dan moet je ervoor gaan.
En euh, ja, dat is zo'n beetje ja, de baggage die ik zo meegekregen heb van mij.., van bij mijn ouders thuis.
Niet opgeven, da's ook een heel belangrijk.
Euh, ook al is het moeilijk, blijven doorgaan.
Proberen, blijven proberen.
En als het dan echt niet gaat, wel, het gaat niet. Maar euh, niet zo van euh, pff, 't gaat niet, hop, aan de kant, neen.
Euh, echt euh, vechten, vechten voor wat je nodig hebt. Maar zonder dat je daarom andere mensen in de hoek steekt, zonder dat je andere mensen moet benadelen, neen.
Ervoor zorgen dat je, als je kunt met een hele groep, iets prachtigs bereiken, met heel die groep dat bereiken.
Dus euh, ja, ja, ik vind dat ik een mooie erfenis gekregen heb van mijn vader.
IV: Ich finde auch, das ist doch eine gute Baggage.
YD: Ja, das ist eine gute...
IV: Keine schwere Last, sondern auch...
YD: Ja, maar das ist, ja...
En euh, ja, durven te zeggen waarop het staat.
Maar ook weer zonder mensen te kwetsen. Beleefd blijven.
Dat is euh ja, dat is, da's ons, da's ons, ons, ons vader, ja. Ja.
IV: Es klingt gut.
YD: Ja, das klingt gut, ja, ja {lacht}.
IV: Gut. Dankeschön.
YD: Kein Problem. Danke.