IV: (???)
CW: No właśnie, no jak jak tak.. przyjechali ci Amerykanie to ten jeden dowiedział się gdzie my jesteśmy i powiedział, że po nas przyjedzie.
No i rzeczywiście, przyjechał po nas i zaproponował nas nam, że byli wię.. obok w Plauen, właśnie.
Niedaleko fabryki był taki barak, gdzie byli więźniowie angielscy, żołnierze, którzy byli jako jeńcy wojenni.
I ci Anglicy, jak Amerykanie weszli to od razu ich zabrali i wysłali ich nie wiem czy do Anglii, czy zabrali ich do siebie.
I on mówi, że jest barak pusty i my możemy w tym baraku zamieszkać. No i rzeczywiście, zabrał nas od tej gospodyni do tego baraku.
Poszłyśmy do tego baraku, tam były takie koje, prycze też, więc on mówi, będziecie tu mogły spać.
Mówimy że nie mamy na czym, no to on nam tam gdzieś pojechał, przywiózł jakieś koce, przywiózł nam poduszki.
No i mówi, że jemu mama smażyła placki ziemniaczane w domu czy my możemy mu zrobić.
A była z nami taka Reginka, starsza już pani, i mówi: ja ci mogę zrobić.
Ale mówi, dobrze, mówi, że nie mam ani ziemniaków, ani nic do smażenia, ani patelni ani mąki, no nic nie mam, z czego ci zrobię?
Zaraz będziesz miała. Gdzieś pojechał, za kilka godzin przyjechali z powrotem, przywiózł worek ziemniaków,
jakąś taki wielki garnek smalcu, mąki, no wszystko przywiózł: ziemniaki, tarkę do tarcia, patelnię taką dużą patelnię.
I umówli się, że przyjadą na ziemniaki, no i rzeczywiście.. na te placki.
I rzewczywiście i zaczęli codziennie przez jakieś, bo ja wiem, przez dziesięć dni, chyba codziennie, my żeśmy tarły te ziemniaki,
ta Regina smażyła te placki a oni przyjeżdżali i jedli te placki. Cukier nam przywieźli, zaopatrzyli nas, także miałyśmy co jeść.
No i potem, ponieważ to była frontowa dywizja, więc po po kilku dniach, gdzieś po dziesięciu chyba, odjeżdżali dalej na wschód.
No i my żeśmy zostały same bez żadnego zaopatrzenia. A w międzyczasie w Plauen zaczęło się trochę porządkować to wszystko, prawda.
Już przyszły nowe władze i wszystkich tych obcokrajowców, wszystkich tych DP personen jak to się tam wtedy mówiło,
zebrali w dawnych koszarach w Plauen. I myśmy się musiały wynieść po prostu z tego baraku do tego zbiorczego obozu, który był na terenie koszar.
No i tam żeśmy przeszły do tych koszar, tam już było normalne wyżywienie, śniadania, obiad, kolacja.
Miałyśmy pokój, dostałyśmy pokój, bo nas trzy było w tym pokoju.
{räuspert sich}
I czekałyśmy jak się ta sytuacja w jakiś sposób wyklaruje. Jak nam powiedziano, będą przygotowane transporty i pojedziemy do Polski.
No i rzeczywiście pod koniec czerwca chyba,
{räuspert sich und denkt nach}
Pod koniec czerwca ... dowiedziałyśmy się, że tą część Amerykanie wyzwoloną przez nich muszą oddać Rosjanom.
Że całe Niemcy zostały podzielone na strefy okupacyjne i Plauen przeszło do strefy rosyjskiej i my musimy się stąd wynieść.
I któregoś dnia zapakowano nas.. aha... I jeszcze nas zapytyano czy chcemy wracać do Polski, czy nie chcemy wracać do Polski, bo tam są Rosjanie.
Tam zaczęto nam opowiadać, jakie tam się wtedy cuda działy, jak to Rosjanie zaczęli rządzić.
Więc powiedziałyśmy, że nie będziemy jechać, bo jak z jednej rynny pod drugą wpaść, wpaść pod okupację rosyjską, to nie ma co.
I powiedziałyśmy że nie, że nie jedziemy, że ewakuujemy się z Plauen dalej na zachód. Nie chcemy wracać jeszcze do Polski, zobaczymy, jak się sytuacja dalej potoczy.
{hustet}
No i znów, tych wszystklich, którzy nie chcieli wracać do Polski, zapakowano nas do pociągu towarowego i powieziono nas dalej na zachód. I w ten sposób żeśmy przyjechali do Weiden.
To też jechaliśmy chyba z półtora dnia, po drodze się pociąg zatrzymywał. Jechali z nami też żydzi, którzy byli w różnych obozach.
W każdym bądź razie i i pamiętam na stacjach ta organizacja żydowska Joint chyba się nazywała, zaopatrywała transporty w picie i w jedzenie.
Dawano paczki, szczególnie właśnie w tych wagonach gdzie byli yy żydzi, to tam dawano więcej tych paczek, ale my też żeśmy dostały pamiętam.
No i przywieziono nas, przywieziono nas do Weiden. I teraz był problem, co z nami zrobić, że trzeba nas gdzieś ulokować.
I pamiętam zawieziono nas najpierw, zapakowano nas na samochody i zawieziono nas chyba do Ambergu, do koszar, dawnych koszar niemieckich.
No i jak żeśmy weszły do tych koszar, to się okazało, że dach jest rozbity, padał deszcz, więc w pokojach było pełno wody.
To ja pamiętam, poszłam jeszcze z jedną z koleżanek, do Amerykanina, do tego który nas tam, dowódcy całej tej grupy, tych żołnierzy amerykańskich
i powiedziałam, że my tu nie możemy zostać, no bo jest deszcz, woda, żeby nas stąd gdzieś indziej przewieźli.
To nas wtedy przewieźli do Vohenstrauss. To blisko tu jest Weiden. Tam zamek taki był. I tam do tego zamku.
Tam nam przywieźli metalowe takie łóżka, pamiętam, zwozili to wszystko tego samego dnia jak nas tam przywieźli.
No i tam w tym Vohenstrauss tam myśmy byli i tam myśmy mieli się szykować do ewentualnego transportu do Polski. No i potem..
Aha..i jeszcze zanim do Vohenstrauss żeśmy pojechali, to najpierw nas przywieźli jeszcze do Weiden do jakiegoś takiego baraczku, gdzie byli Włosi z kolei.
Włosi wyjechali, a nas chcieli zostawić właśnie w tym baraku włoskim.
Ale jak zobaczyłyśmy jak tam brudno było, jakie tam było robactwo wtedy w tym bloku, to powiedziałyśmy, że my tam nie będziemy mieszkać, że my nie zostaniemy tutaj.
I wtedy nas zawieźli do Vohenstrauss, no tam było czysto, bo ten zamek był nie zamieszkały. No i w tym Vohenstrauss żeśmy, nie pamiętam, ile żeśmy byli.
I tam żeśmy czekali na transport i stamtąd właśnie już pojechaliśmy transportem do Polski, do domu.
IV: Jak odbywała się podróż do Polski?
CW: W wagonach towarowych.
IV: (???)
CW: A jeszcze z tego transportu jeszcze pamiętam, w Pilźnie żeśmy się zatrzymali trochę. Tam był taki punkt repatriacyjny właśnie dla Polaków.
I tam myśmy się zatrzymali, nie wiem, chyba z tydzień może, może ze dwa. Tam trochę pomagałam na tym punkcie repatriacyjnym.
Później następnym jakimś transportem pojechałam do Warszawy.
IV: Może ostatnie pytanie: (???)
CW: A mam zdję...Przepraszam jeszcze, jak stąd żeśmy wyjeżdżali z tego Vohenstrauss, to to przywieźli nas do Weiden.
I w Weiden żeśmy wsiadali też do takich wagonów towarowych, mam zdjęcia z tego, dałam Klausowi, żeby zrobił odbitki.
Ja jemu przywiozłam parę zdjęć, chyba ze cztery zdjęcia mam z tego momentu jak jesteśmy w tych wagonach właśnie,
jest napis na wagonie Weiden i stamtąd jedziemy do Polski. 1945 rok.
IV: Może teraz ostatnie pytanie: po tych wszystkich przeżyciach, po tych wszystkich doświadczeniach, przejściach, obozie, jakie przesłanie mogła by pani dać młodym pokoleniom?
CW: Proszę pani. Przez ostatnich dziesięć lat, od momentu kiedy żeśmy zaczęli prawda spotykać się tutaj.
Spotykam się z młodzieżą, cały czas im opowiadam. Róbcie wszystko, żeby nie było wojny, żeby nie było nienawiści między narodami,
żebyśmy wszyscy czuli się jak ludzie równi, przyjaciele. Żebyśmy się do siebie odnosili się z sympatią, bez żadnych animozji, bez nienawiści,
obojętne, czy ktoś jest czarny cz drugi jest biały, czy ten jest gruby a ten jest cienki, żebyśmy nie patrzyli na to, tylko żebyśmy wszyscy byli przyjaciółmi.
I to powtarzałam na wszystkich spotkaniach z młodzieżą, że to jest najważniejsze, nigdy więcej wojny.
Nigdy więcej takich zaborczych instynktów, że jakiś naród musi zabrać kawałek ziemi innego narodu.
Każdy powinien żyć na swoim i cieszyć się z tym, co ma. Nie żądać nic więcej. To stale powtarzam.
Z różną młodzieżą się już spotykałam, bo również Maximilian Kolbe-Werk, ta organizacja niemiecka która jest,
też organizuje co roku takie grupy, organizowała, byłam na kilku takich właśnie wyjazdach, gdzie jedzie cztery, pięć osób
i spotyka się z młodzieżą w szkołach niemieckich i też im opowiadamy, o tym co żeśmy przeżyli, jak to wyglądało wszystko i też prosimy tą młodzież,
róbcie wszystko, żeby nie doszło do wojny, żeby nie było nienawiści między ludźmi. Że wszyscy jesteśmy równi i tacy powinniśmy razem wspólnie żyć i żyć i cieszyć się tym, że żyjemy.
To stale to powtarzam. Byłam i w Kolonii, byłam.. i gdzie ja jeszcze byłam, no byłam w kilku miejscach właśnie, gdzie się właśnie spotykałam z młodzieżą.
Nawet w tym roku mi proponowano, żeby pojechać gdzieś tam do jakiegoś zachodniego landu, ale byłam chora z tą nogą i nie mogłam pojechać i zrezygnowałam.
Cały czas Maximilian-Kolbe organizuje właśnie wspólnie z Caritasem wydaje mi się, niemieckim takie grupy byłych więźniów
które jeżdżą i rozmawiają z młodzieżą, i do różnych szkół. Właśnie biskupstwo w Kolonii bym powiedziała że jest bardzo takie aktywne.
Tam jest dwóch takich, no.. jeden doktor filozofii, Dr. Hartmann, a drugi się nazywa... nie pamiętam w tej chwili. Ooo.. Bauer. Alois Bauer.
I oni obaj właśnie są bardzo czynni w tej takiej ścisłej współpracy, w nawiązaniu takiej ścisłej współpracy między byłymi więźniami i młodzieżą.
Bardzo się starają o to, żeby byli więźniowie mogli rozmawiać z młodzieżą.